Dizgi, yazarın metnini sayfaya yerleştirip kitaba çeviren işlemdir: sayfa boyutu, yazı tipi, satır aralığı, başlıklar, dipnotlar, içindekiler ve sayfa numaraları bu aşamada belirlenir. Sonuç, matbaaya gidebilecek bir PDF'tir. Akademik kitapta bu iş, metnin okunurluğu ve tutarlılığı için ayrıca önemlidir.
Metni yazmak ile kitabı hazırlamak ayrı işlerdir. Word'de yazılmış bir dosya ekranda düzgün görünebilir; ancak basılı bir kitapta okuru yormayan bir sayfa için ayrıca karar vermek gerekir: satır ne kadar uzun olacak, paragraflar nasıl ayrılacak, bölüm başları nerede açılacak? Dizgi bu kararların tamamına verilen addır.
Dizgi hangi işleri kapsar?
Akademik bir kitapta dizgi tipik olarak şu işlerden oluşur:
- Sayfa düzeni: sayfa boyutu, kenar boşlukları, iki yana yaslama ve Türkçe heceleme.
- Başlık hiyerarşisi: bölüm, alt bölüm ve alt başlıkların birbirinden görsel olarak ayırt edilmesi.
- Dipnotlar: her dipnotun ilgili sayfanın altında, doğru numarayla durması.
- Tablolar ve şekiller: sayfaya sığması, başlıklarının ve numaralarının tutarlı olması.
- Ön ve son sayfalar: kapak, iç kapak, künye, içindekiler, kaynakça ve dizin.
- Üst bilgi ve sayfa numaraları: kitap ya da bölüm adının sayfa başında yer alması.
Yazar olarak neyi hazırlamanız gerekir?
İyi bir dizgi, düzgün hazırlanmış bir dosyayla başlar. Pratik üç öneri:
- Başlıklar için Word'ün stillerini kullanın. “Başlık 1”, “Başlık 2” gibi stiller, içindekiler ve bölüm sayfalarının otomatik oluşması için yeterlidir. Başlığı yalnızca kalın ve büyük yapmak, program için başlık anlamına gelmez.
- Boşluk tuşuyla hizalama yapmayın. Paragraf başlarını boşluk ya da sekmeyle girmek yerine paragraf ayarlarını kullanın; dizgi sırasında bu boşluklar sorun çıkarır.
- Dipnotları Word'ün dipnot özelliğiyle ekleyin. Elle yazılmış numaralar dizgide otomatik takip edilemez.
Bunlar yapılmamışsa da kitap dizilebilir; ancak düzeltme işi sonradan size ya da dizgiyi yapana kalır.
Elle dizgi ile otomatik dizgi arasındaki fark
Geleneksel yöntemde bir kişi, kitabı sayfa düzeni programında elle yerleştirir. Bu yöntem her sayfaya özel dokunuşa izin verir; ancak zaman alır ve her düzeltme turunda yeni emek ister. Otomatik dizgide ise ayarlar bir kez seçilir, program tüm kitabı kurallara göre dizer. Hız kazanılır; karşılığında kitaba özel görsel öğeler (renkli kutular, şemalar gibi) otomatik yöntemin zayıf noktası olabilir.
Dizgi AI otomatik yaklaşımı kullanır. İdare hukuku alanında yaklaşık 230 sayfalık bir kitapta tüm kitabın dizgisi yaklaşık 5 saniye sürdü. Bu sonuç tek bir kitapta ölçülmüştür; her kitapta aynı çıkmaz. Ayrıntılar test raporunda yer alıyor.
Metin düzeltmesi dizgiden ayrı bir iştir
Dizgi, metnin doğruluğunu denetlemez; yalnızca yerleştirir. İmla, noktalama ve dilbilgisi hataları dizgiden sonra da kitapta kalır. Bu yüzden dizgi öncesinde ya da sırasında ayrı bir düzeltme turu planlamak gerekir. Dizgi AI'da yapay zekâ bu turda yalnızca öneri sunar; her öneriyi yazar uygular ya da reddeder. Konuyu yapay zekâ ile yazım denetimi rehberinde ayrıntılı anlattık.
Sık yapılan hatalar
Dizgiyi zorlaştıran hataların çoğu, dosyanın hazırlanış biçiminden gelir:
- Başlığı elle büyütmek. Başlık satırını yalnızca punto ve kalınlıkla biçimlendirmek, içindekilerin oluşmasını engeller.
- Aynı bölümü farklı dosyalara dağıtmak. Kitabın son hâlini tek dosyada tutmak, sürüm karışıklığını önler.
- Yorum ve izleme kayıtlarını temizlememek. Kenar notları ve izlenen değişiklikler yayın metnine karışabilir.
- Düzeltmeyi PDF üzerinde yapmak. PDF'te yapılan değişiklik kaynak dosyaya geri dönmez; düzeltmeyi kaynakta yapıp yeniden dizmek daha sağlamdır.
Dizgi AI'da her düzeltme yeni bir sürüm olarak kaydedilir; böylece önceki hâle dönmek mümkündür.
Dizgi sonrası: kontrol
Çıkan PDF'i sayfa sayfa gözden geçirmek yazarın işidir. Özellikle şunlara bakın:
- İçindekiler başlıklarla ve sayfa numaralarıyla uyuşuyor mu?
- Dipnotlar doğru sayfada ve doğru numarada mı?
- Tablolar ve şekiller sayfaya sığıyor mu, başlıkları yerinde mi?
- Sayfa sonunda tek başına kalan başlık ya da tek satırlık paragraf var mı?
Dizgi AI deneme aşamasındadır. Düz metin ağırlıklı kitaplarda sonuç okunur ve düzenlidir; tablo, şekil ve özel kutu içeren kitaplarda eksikler olabilir. Bu nedenle matbaaya gitmeden önce PDF'in sizin ya da yayınevinizin kontrolünden geçmesini öneririz. Bunun için matbaaya göndermeden önce kontrol listesine bakabilirsiniz.
Hazırlık ve dosya biçimi
Dizgi AI'a Word (.docx) dosyası yükleyebilirsiniz; en iyi sonuç onunla alınır. Metni seçilebilen (metinli) PDF de kabul edilir, düz metin (.txt, .md) de olur. Taranmış, yani sayfa görüntüsünden oluşan PDF kabul edilmez. Ayrıntılı adımlar için Word dosyasından baskıya hazır PDF'e yazımıza göz atın.