Ders ve sınav kitaplarında dizgiyi zorlaştıran üç şey vardır: çok katmanlı başlıklar, tablolar ve ana metinden ayrı duran kutular. Dizgi AI bugün düz metin ağırlıklı kitaplarda iyi sonuç verir; uzun tablolar ve özel kutular ise üzerinde çalıştığımız zayıf noktalardır.
Bir roman, baştan sona akan bir metindir. Ders kitabı ise öğrencinin gezinerek kullandığı bir araçtır: bölüm başlıkları, özet kutuları, örnek soru blokları, karşılaştırma tabloları. Okur sayfaya baktığında neyin ana metin, neyin örnek, neyin uyarı olduğunu hemen ayırt edebilmelidir.
Başlık hiyerarşisi
Ders kitabında başlıklar genellikle üç ya da dört düzeye iner: bölüm, alt bölüm, alt başlık. Bu düzeylerin her biri görsel olarak ayırt edilmelidir; aksi hâlde okur kitabın yapısını göremez.
Yazar olarak yapmanız gereken, Word'de başlıkları “Başlık 1”, “Başlık 2”, “Başlık 3” stilleriyle işaretlemektir. Bölüm adlarında bu stillerin kullanılması içindekiler ve bölüm sayfaları için yeterlidir.
Dürüst bir not: idare hukuku kitabıyla yaptığımız testte 3. düzey ve daha alt başlıkların gövde metninden görsel olarak yeterince ayrışmadığını gördük. Dört düzeyli bir başlık yapınız varsa PDF'i bu açıdan özellikle kontrol edin. Ayrıntılar test raporunda yer alıyor.
Tablolar
Ders ve sınav kitaplarında tablo; karşılaştırma, kronoloji ya da özet için sık kullanılır. Dizgide tabloların karşılaştığı sorunlar şunlardır:
- Tablonun sayfaya sığmaması ve sayfa arasında bölünmesi.
- Sütun genişliklerinin içeriğe göre ayarlanması.
- Tablo başlığının tablodan ayrı sayfada kalması.
- Hücre içi hizalama.
Dizgi AI'da tablolar dizgiye alınır; ancak bu en zayıf noktalarımızdan biridir. Testte uzun tabloların sayfa arasında bölünmediğini, sütun genişliklerinin eşit olduğunu ve tabloların yapay zekâ taramasına henüz girmediğini gördük. Tablo ağırlıklı bir kitabınız varsa PDF'i sayfa sayfa kontrol etmeniz gerekir.
Yazar olarak şunu yapabilirsiniz: tabloları Word'de gerçek tablo olarak kurun, çok uzun tabloları mümkünse daha kısa parçalara bölün ve başlık satırlarını açıkça belirtin.
Kutular ve özel bloklar
“Hatırlatma”, “Dikkat”, “Örnek olay”, “Özet” gibi renkli kutular ders kitaplarının öğretici yapısını oluşturur. Bu kutular genellikle yayınevinin kitap serisine özgü bir tasarımdır.
Dizgi AI'da kitaba özel görsel öğeler (renkli kutular, uyarı kutuları, şemalar, bölüm şeritleri) henüz dizilmiyor. Bu nedenle kutu ağırlıklı bir ders kitabını Dizgi AI'dan geçirirken kutuları düz metin olarak görebilirsiniz. Bu alandaki çalışma sürüyor; ne zaman tamamlanacağına dair bir söz veremiyoruz.
Geçici çözüm olarak kutu içeriğini ana metnin içinde belirgin bir paragraf olarak yazabilir, kutu tasarımını yayınevi aşamasında ekletebilirsiniz.
Okur açısından tutarlılık
Ders kitabının asıl değeri, aynı şeyin her yerde aynı görünmesidir. Tablo başlıkları hep aynı yerde, örnekler hep aynı biçimde, uyarılar hep aynı işaretle gelmelidir. Okur bir kez öğrendiği düzene güvenir. Bu yüzden dizgi öncesinde şu soruları yanıtlayın:
- Tablo ve şekil başlıkları tabloların üstünde mi, altında mı olacak?
- Örnekler ve vaka soruları metinden nasıl ayrılacak?
- Her bölüm sonunda özet ya da soru bölümü olacak mı?
Bu kararları yazarken netleştirmek, dizgiyi tek seferde bitirmenize yardım eder.
Dipnotlar, kaynaklar ve alıntılar
Hukuk ve sosyal bilimler kitaplarında dipnot yoğundur. Dizgi AI'da dipnotlar sayfa altında numaralı olarak dizilir. Testte 14 dipnotun tamamı doğru yerde çıktı; bu, küçük bir örnekleme dayanır.
Kanun maddesi ya da başka bir kaynaktan doğrudan alıntı yapılan yerler ayrı bir dikkat ister. Yapay zekâ bazen kanun metni alıntılarına da öneri sunabilir; bu tür önerileri reddetmeniz gerekir, çünkü alıntı özgün metne uygun kalmalıdır.
Sınav kitaplarında ek noktalar
Soru kitaplarında soru numaraları, şıklar ve cevap anahtarı düzeni önemlidir. Şıkların birbirinden ayrı satırlarda durması, soruyla şıkların aynı sayfada kalması gibi ayrıntıları PDF'te gözle kontrol edin. Çok sayıda kısa öğeden oluşan sayfalarda küçük bir kaymanın sayfa sonlarını değiştirebileceğini unutmayın.
Önerilen yol
- Word dosyanızı başlık stilleriyle hazırlayın.
- Dizgi AI'dan geçirin ve kontrol raporunu okuyun.
- Tablo ve kutuların bulunduğu sayfaları özellikle inceleyin.
- Eksik görünen yerleri yayınevinizle ya da matbaanızla birlikte tamamlayın.
Dizgi AI deneme aşamasındadır; ders ve sınav kitaplarının düz metin kısımlarında okunur bir ilk dizgi sunar. Son kontrol için matbaaya göndermeden önce kontrol listesini kullanın. Metin düzeltmesi için de yapay zekâ ile yazım denetimi rehberine göz atın.